UNITED KRAV MAGABIAŁYSTOK

MŁODZIEŻ • PORADNIK DLA RODZICÓW

Presja grupy i własne granice. Jak pomóc nastolatkowi reagować?

Jak odmówić, kiedy inni naciskają? O granicach, pewności siebie i ćwiczeniu reakcji, które pomagają wybrać bezpieczeństwo.

Marcin FiodorowExpert 5 United Krav Maga
Instruktor prowadzi zajęcia dla młodzieży siedzącej w kręgu na sali gimnastycznej
Szkolenie United Krav Maga Białystok dla młodzieży w szkole.

„Nie przesadzaj, wszyscy tak robią”. „Co, boisz się?”. „To tylko żart”.

Tak może zaczynać się sytuacja, w której nastolatek robi coś wbrew sobie. Zgadza się na nagrywanie, dołącza do wyśmiewania kolegi albo pozwala na zachowanie, które sprawia mu przykrość. Czasem obawia się komentarzy, wykluczenia z grupy czy utraty znajomości.

Jak przygotować młodego człowieka? Warto połączyć rozmowę z ćwiczeniem konkretnych reakcji. Samo „musisz być bardziej pewny siebie” niewiele podpowiada, kiedy kilka osób czeka na odpowiedź.

Dlaczego zdanie grupy ma takie znaczenie?

Przynależność do grupy może dawać wsparcie, przyjaźń i motywację. Trudność pojawia się wtedy, gdy ceną za akceptację staje się przekraczanie własnych granic.

Metaanaliza z 2026 roku objęła 79 niezależnych raportów badawczych i ponad 9500 uczestników. W badaniach eksperymentalnych zachowanie nastolatków zmieniało się pod wpływem rówieśników. Szczególne znaczenie miało obserwowanie zachowań innych lub informacja, że dane zachowanie jest w grupie normą. Wyniki różniły się między badaniami, a większość dotyczyła podejmowania ryzyka. [1]

Dla rodzica to wskazówka, żeby pytać również o zasady panujące w grupie: „Co się dzieje, kiedy ktoś odmawia?”, „Czy można mieć inne zdanie?”, „Jak traktujecie osobę, która nie chce uczestniczyć w żarcie?”.

Gdzie kończy się namawianie, a zaczyna przekraczanie granic?

Zaproszenie do wspólnego działania pozostawia miejsce na odmowę. Presja pojawia się, kiedy po odmowie zaczyna się zawstydzanie, grożenie albo uporczywe nakłanianie.

Może dotyczyć pokazania prywatnej wiadomości, oddania telefonu, wysłania zdjęcia czy udziału w nagraniu. Może też prowadzić do przemocy.

Masz prawo odmówić także wtedy, gdy wcześniej się zgodziłeś, dobrze znasz te osoby albo pozostali nie widzą problemu.

Podobnie działa to w drugą stronę. Jeśli druga osoba mówi „stop”, wycofuje się lub nie chce być nagrywana, grupa powinna to uszanować.

Jak odmówić, kiedy trudno znaleźć słowa?

Nie trzeba przygotowywać przemówienia. Na początek wystarczy krótki komunikat:

„Nie chcę w tym uczestniczyć”.
„Nie nagrywaj mnie”.
„Przestań. Nie zgadzam się na to”.
„Ja odpuszczam. Idę”.

To przykłady do przećwiczenia, a nie zdania, które trzeba wypowiedzieć idealnie. Nastolatek może wybrać własne słowa.

Jeśli ktoś nadal naciska, można powtórzyć odmowę i zakończyć rozmowę. Nie trzeba odpowiadać na każdą zaczepkę ani przekonywać całej grupy. Warto wcześniej ustalić następny krok: dokąd odejść, do kogo podejść i jak skontaktować się z bliską osobą.

Pewność siebie można budować przez doświadczenie

Pewność siebie ma praktyczny wymiar: „Potrafię powiedzieć, czego nie chcę”, „Wiem, gdzie szukać pomocy”, „Mogę spróbować ponownie, nawet jeśli za pierwszym razem było trudno”.

Z tym wiąże się poczucie własnej skuteczności, czyli przekonanie, że potrafimy poradzić sobie z określonym zadaniem.

W badaniu z randomizacją z 2023 roku zrekrutowano 283 uczniów, których średni wiek wynosił około 13 lat. Po dziesięciu zajęciach grupa uczestnicząca w programie opartym na sztukach walki uzyskała lepsze wyniki poczucia własnej skuteczności niż grupa kontrolna. Program łączył ćwiczenia z psychoedukacją prowadzoną przez psychologa. Wynik dotyczy tego konkretnego programu; nie pozwala przypisać efektu samym technikom walki ani każdemu kursowi samoobrony. [2]

Na treningach United Krav Maga Białystok uwzględniamy również rozwój mentalny. Pracujemy nad pewnością siebie poprzez wykonywanie zadań, uczenie się nowych umiejętności i ćwiczenie reakcji z instruktorem.

Po co odgrywać scenki na treningu?

Wiedzieć, co powiedzieć, i powiedzieć to przy innych osobach - to dwa różne doświadczenia.

Dlatego podczas zajęć wykorzystujemy scenariusze i odgrywanie ról. Ćwiczymy stawianie granic, użycie głosu, zachowanie dystansu oraz podejmowanie decyzji o odejściu lub szukaniu pomocy.

Celem jest stopniowe oswajanie napięcia i poznawanie własnych reakcji. Uczestnik może zauważyć, że mówi ciszej, niż zamierzał, zatrzymuje się albo nie wie, co zrobić dalej. Wtedy ma przestrzeń, żeby omówić to z instruktorem i spróbować ponownie.

Scenka powinna być dostosowana do uczestnika, mieć ustalone zasady i możliwość przerwania. Po ćwiczeniu rozmawiamy o tym, co pomogło i co warto przećwiczyć ponownie. Uczymy rozpoznawania sytuacji i dostępnych sposobów działania.

Obrona i odwet. Gdzie przebiega granica?

Nastolatek ma prawo chronić siebie. Nie musi biernie znosić uderzeń, szarpania czy przytrzymywania. Podczas trwającego ataku może być potrzebna również obrona fizyczna. Takie reakcje ćwiczy się pod opieką instruktora.

CEL SAMOOBRONY

Przerwać zagrożenie i jak najszybciej znaleźć się w bezpiecznym miejscu. Gdy można się wydostać - odejść lub uciec, pobiec po pomoc i powiadomić dorosłego.

Odwet jest złem: świadomym krzywdzeniem drugiej osoby, kiedy nie trzeba już odpierać ataku. Powrót, żeby „wyrównać rachunki”, albo dalsze bicie po ustaniu zagrożenia to przemoc. Nie usprawiedliwia jej wcześniejsza krzywda ani namowy kolegów.

Odwet nie jest oznaką siły. Uleganie złości i chęci ukarania kogoś pokazuje słabość w panowaniu nad własnym działaniem. Samą złość można czuć - nie daje ona prawa do krzywdzenia. Siła polega na opanowaniu, przerwaniu starcia i wybraniu bezpieczeństwa.

Po zdarzeniu nadal potrzebne jest wsparcie dorosłych. Zdolność do obrony nie przenosi na nastolatka odpowiedzialności za zatrzymanie przemocy w klasie czy szkole.

O młodszych dzieciach piszemy w poradniku: Jak nauczyć dziecko reagować na agresję rówieśnika?

Jak rodzic i szkoła mogą pomóc?

Zamiast zaczynać od „Dlaczego nic nie zrobiłeś?”, lepiej zapytać: „Co się wydarzyło?”, „Czego się wtedy obawiałeś?”, „Co możemy teraz zrobić?”.

Pomocny może być prosty plan: wskazana osoba w szkole, możliwość zadzwonienia do rodzica i ustalony sposób wyjścia z trudnej sytuacji. Jeśli dochodzi do przemocy, dorośli powinni sprawdzić zdarzenie, podjąć działania i wrócić do rozmowy o tym, czy sytuacja się poprawiła.

United Krav Maga Białystok prowadzi również szkolenia w szkołach. To dodatkowa przestrzeń do rozmowy o bezpieczeństwie i ćwiczenia reakcji. Zajęcia wspierają codzienną pracę placówki oraz jej działania wobec zgłaszanych problemów. Porozmawiaj z nami o szkoleniu w szkole.

Krótka scenka do przećwiczenia w domu

Jedna osoba proponuje udział w krzywdzącym nagraniu, druga odmawia i wskazuje, co zrobi dalej. Potem zamieniacie się rolami. To propozycja ćwiczenia rozmowy - bez oceniania odwagi i bez naciskania na „idealną” odpowiedź.

Nastolatek potrzebuje zarówno własnych umiejętności, jak i pewności, że kiedy poprosi o pomoc, dorosły potraktuje go poważnie.

Źródła i badania

  1. Meehan Z.M., Hubbard J.A. (2026). A Meta-Analysis of Susceptibility to Peer Influence Effects in Adolescence. Journal of Adolescence - publikacja.
  2. Moore B., Dudley D., Woodcock S. (2023). The Effects of a Martial Arts-Based Intervention on Secondary School Students’ Self-Efficacy: A Randomised Controlled Trial. Philosophies - pełny tekst.

Przykłady komunikatów i scenka domowa są propozycjami edukacyjnymi autora. Opis zajęć United Krav Maga przedstawia nasz sposób pracy; przywołane badanie nie oceniało naszego programu.

Marcin Fiodorow, instruktor United Krav Maga

AUTOR

Marcin Fiodorow

Expert 5 United Krav Maga, członek Global Expert Team. Instruktor United Krav Maga Białystok.

Poznaj autora

OD WIEDZY DO PRAKTYKI

Granice można ćwiczyć.

Poznaj sposób pracy z młodzieżą na zajęciach United Krav Maga Białystok.

Zobacz zajęcia dla młodzieży
Wróć do wszystkich artykułów