
Agresja, konflikt czy znęcanie się?
Kłótnia o zasady zabawy i uporczywe poniżanie jednej osoby wymagają innej reakcji. W konflikcie dzieci mogą mieć odmienne zdania i porównywalną możliwość obrony swojego stanowiska. Gdy jedna osoba wykorzystuje przewagę, a krzywdzenie powtarza się lub może się powtarzać, mówimy o bullyingu, czyli znęcaniu się. Przewagą może być siła, popularność albo wsparcie grupy.[1]
Jednorazowe uderzenie również wymaga reakcji. Nie trzeba czekać na kolejne zdarzenie, aby zadbać o bezpieczeństwo dziecka.
Zacznij od rozmowy, która daje oparcie
Gdy dziecko opowiada o agresji, najpierw je wysłuchaj. Podziękuj za zaufanie. Powiedz, że krzywdzenie jest niedopuszczalne i że pomożesz mu zadbać o bezpieczeństwo. Zamiast oceniać reakcję dziecka, ustal, co się wydarzyło i czego teraz potrzebuje.[3]
„Dobrze, że mi o tym mówisz. Opowiedz, co się stało. Zastanowimy się razem, co pomoże ci czuć się bezpiecznie”.
Możesz zapytać: „Gdzie to było?”, „Kto był w pobliżu?”, „Czy zdarzyło się wcześniej?” oraz „Do kogo możesz podejść następnym razem?”. Nie zamieniaj rozmowy w przesłuchanie. Jeśli dziecko obawia się dalszych kroków, wyjaśnij, z kim porozmawiasz i w jakim celu.
Przećwiczcie prosty plan reagowania
Plan powinien uwzględniać miejsce, wiek dziecka i rodzaj zagrożenia. Zalecenia StopBullying.gov wskazują na spokojny, wyraźny sprzeciw, odejście, gdy odpowiedź jest zbyt trudna lub niebezpieczna, oraz uzyskanie pomocy dorosłego.[4]
Powiedz krótko
Jeśli jest bezpiecznie: „Stop. Nie zgadzam się”, „Nie popychaj mnie” albo „Oddaj mi moją rzecz”. Wybierzcie słowa, których dziecko rzeczywiście potrafi użyć.
Odsuń się
Ustalcie konkretny kierunek: do nauczyciela, sali, świetlicy lub innego miejsca, gdzie jest dostępny dorosły. Dziecko może odejść bez wdawania się w dyskusję.
Poproś o pomoc
Przećwiczcie pełne zgłoszenie: „On mnie popycha. Boję się. Potrzebuję pomocy”. Ustalcie też drugą osobę, gdy pierwsza jest niedostępna.
To elastyczny plan, a nie obowiązkowa kolejność. Gdy pojawia się zagrożenie, dziecko może od razu odejść i wołać o pomoc. Nie musi najpierw wypowiedzieć wyuczonej formuły.
Dziecko ma prawo się bronić. Gdy jest atakowane, może osłonić się, uwolnić z chwytu lub odepchnąć atakującą osobę, jeśli jest to potrzebne do odparcia ataku. Obrona służy ochronie siebie i powinna odpowiadać zagrożeniu. W United Krav Maga reakcje fizyczne oraz decyzję o ich zastosowaniu i zakończeniu ćwiczymy z instruktorem, w warunkach dostosowanych do wieku dziecka.[9]
Jak przećwiczyć reakcję w domu?
Poniższa scenka jest propozycją ćwiczenia z rodzicem, a nie testem odwagi. Zgódźcie się na nią oboje i wybierzcie spokojny moment. Nie odtwarzajcie przemocy ani upokarzających wyzwisk.
Na początek wystarczy jedna prosta sytuacja. U młodszego dziecka możesz ograniczyć ćwiczenie do podejścia do dorosłego i powiedzenia: „Potrzebuję pomocy”. Jeśli dziecko nie chce odgrywać scenki, zacznijcie od rozmowy lub historyjki z figurkami.
Co ustalić ze szkołą, gdy agresja się powtarza?
Ćwiczenie reakcji dziecka warto połączyć z działaniem dorosłych. Zalecenia dla opiekunów podkreślają współpracę ze szkołą i przygotowanie planu bezpieczeństwa.[3] Rodzic może przyjść na rozmowę z krótkim opisem zdarzeń: datami, miejscami, zachowaniem uczestników oraz informacją o wcześniejszych zgłoszeniach.
Zamiast kończyć spotkanie na ogólnym „będziemy obserwować”, zaproponuj konkretne ustalenia:
- Do kogo dziecko może podejść podczas przerwy?
- Kto zadba o bezpieczeństwo w miejscu, gdzie dochodzi do zdarzeń?
- Jak szkoła zareaguje na następne zgłoszenie i ryzyko odwetu?
- Kiedy ponownie porozmawiacie i ocenicie, czy sytuacja się poprawiła?
Zapisz ustalenia i wróć do nich w uzgodnionym terminie. Jeśli działania nie przynoszą poprawy, zgłoś sprawę dyrekcji i poproś o dalszy plan ochrony dziecka.
Dziecko może pomóc także jako świadek
Rozmawiajcie również o sytuacji, w której krzywdzona jest inna osoba. Bezpieczna pomoc może oznaczać wezwanie nauczyciela, pozostanie później przy poszkodowanym dziecku lub zaproszenie go do wspólnej aktywności.[5]
Kiedy potrzebne jest dodatkowe wsparcie?
Zwróć uwagę na zmianę zachowania: niechęć do szkoły, wycofanie z kontaktów, problemy ze snem, częste bóle głowy lub brzucha albo niewyjaśnione urazy. Takie sygnały mogą mieć różne przyczyny i same nie potwierdzają przemocy. Są jednak powodem do rozmowy i, zależnie od sytuacji, kontaktu z psychologiem lub lekarzem.[7]
Przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia potrzebna jest natychmiastowa pomoc. W Polsce numerem alarmowym jest 112.[8]
Gdzie jest miejsce na trening samoobrony?
W United Krav Maga Białystok patrzymy na samoobronę jako na naukę rozpoznawania sytuacji i podejmowania decyzji. Ważne są granice, komunikacja, możliwość odejścia i szukanie wsparcia. Ćwiczenia fizyczne wpisują się w ten szerszy cel.
Wybierając zajęcia samoobrony dla dzieci, warto zapytać, jak instruktor dostosowuje zadania do wieku, reaguje na trudności i uczy współpracy. Trening może być częścią przygotowania dziecka, a za zatrzymanie przemocy nadal odpowiadają dorośli.
Pytania rodziców
Czy powiedzieć dziecku, żeby oddało?
Dziecko ma prawo się bronić, również fizycznie, gdy jest atakowane. Celem obrony jest zatrzymanie ataku i ochrona siebie. Odwet polega na ukaraniu drugiej osoby, gdy zagrożenie już minęło. W United Krav Maga dziecko ćwiczy z instruktorem reakcje obronne oraz rozpoznawanie, kiedy ich użyć i kiedy je zakończyć. Uczymy je dobierać działanie do zagrożenia.[9]
Co, jeśli dziecko powiedziało „stop”, a agresja trwa?
Sam komunikat może nie wystarczyć. Jeśli atak trwa, dziecko ma prawo aktywnie się bronić: osłonić się, uwolnić lub odepchnąć atakującą osobę, gdy jest to potrzebne do zatrzymania ataku i ochrony siebie. Nie musi biernie przyjmować uderzeń. Z instruktorem ćwiczy reakcje odpowiednie do zagrożenia i zakończenie obrony, gdy atak ustaje. Po zdarzeniu powinno zgłosić je dorosłemu, którego zadaniem jest zareagować i zadbać o dalsze bezpieczeństwo.
Czy najpierw trzeba nauczyć dziecko pewności siebie?
Pomoc i ochronę zapewniamy od razu. Dziecko może prosić o wsparcie cicho, płacząc lub bez umiejętności dokładnego opowiedzenia zdarzenia. Dorosły pomaga mu nazwać to, co się stało, i ustalić kolejne kroki.
Źródła i badania
Źródła sprawdzono 17 listopada 2026. Ćwiczenie domowe i przykładowe sformułowania są propozycjami edukacyjnymi autora.
- StopBullying.gov.What Is Bullying
- Makaruk K., Drabarek K., Popyk A., Wójcik S. (2023).Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023. FDDS. Metodologia: s. 24; tabela 3: s. 31.
- StopBullying.gov.Support the Children Involved
- StopBullying.gov.What Kids Can Do
- StopBullying.gov.How to Prevent Bullying
- Bezerra L.L.A.L. i współautorzy (2026).Effects of bystander interventions on school bullying: a systematic review and meta-analysis. Rev Esc Enferm USP, 60:e20260029. DOI: 10.1590/1980-220X-REEUSP-2026-0029en.
- StopBullying.gov.Warning Signs for Bullying
- Gov.pl.Numer alarmowy 112
- Kodeks karny, art. 25 § 1-2.Obrona konieczna. Tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1342.
UNITED KRAV MAGA BIAŁYSTOK
Wiedzę warto przećwiczyć.
Poznaj program „Bystry i Dzielny” dla dzieci w wieku 5-12 lat. Sprawdź grupy, lokalizacje i zasady pierwszych zajęć.
Sprawdź zajęcia dla dzieci
